5. SINIF MATEMATİK · 1. TEMA · MAT.5.1.1

Çok Basamaklı Sayıları Okuma ve Yazma

Altı basamaklı sayıları okuma ve yazmayı çok basamaklı sayılara genelleyebilme

🔍
Sayıları Keşfedelim
Büyük sayıları okurken ve yazarken sayıları üçlü gruplara ayırmak işimizi kolaylaştırır. Bu üçlü gruplara bölük denir.
7 245 318
Üç bölüğe ayrılmış çok basamaklı bir doğal sayı
7
Milyonlar Bölüğü
245
Binler Bölüğü
318
Birler Bölüğü
Fark ettin mi? Sağdan sola doğru her üç basamakta yeni bir bölük oluşur. Bu düzen, altı basamaktan daha büyük sayılarda da devam eder.
📐
Basamak Değeri
4 205 018
MilyonlarYüz binlerOn binlerBinlerYüzlerOnlarBirler
4205018
Bu sayıyı okurken: dört milyon iki yüz beş bin on sekiz deriz. "Yüz binler" basamağındaki 2, aslında 200 000 (iki yüz bin) değerini; "binler" basamağındaki 5 ise 5 000 (beş bin) değerini temsil eder.
🌍
Günlük hayattan ilgi çekici bağlamlar

Nüfus

Bir şehrin veya ülkenin nüfusu çoğu zaman altı basamaklı ya da daha büyük bir sayıdır.

Bütçe

Bir kurumun yıllık bütçesi milyonlarla ifade edilebilir.

Uzaklık

Dünya'nın Güneş'e ortalama uzaklığı yaklaşık 150 000 000 km'dir.

Enerji ve güç

Bir santralin ürettiği enerji miktarı çok basamaklı sayılarla ifade edilir.

🕵️
Dedektif Gibi Düşünmek
Bir sayı dedektifi, sayının kendisini görmeden yalnızca ipuçlarından yola çıkarak sayıyı bulur. Bunun için basamak, basamak değeri ve bölük bilgisini kullanır.
İpucu: Milyonlar basamağı 5, yüz binler basamağı 0, on binler basamağı 8, binler basamağı 2, yüzler basamağı 9, onlar basamağı 1, birler basamağı 4 olan sayı hangisidir?
5 082 914
İpuçları sırayla basamaklara yerleştirilerek bulunan sayı
Strateji: İpuçlarını basamak basamak, soldan sağa doğru bir tabloya yerleştirmek hata yapma olasılığını azaltır.
🛠️
Sayı Oluşturucu — kendi sayını yap, okunuşunu keşfet

Aşağıdaki yedi kutuya istediğin rakamları yaz. Oluşan sayı, bölükleri ve Türkçe okunuşu otomatik olarak görünecek.

4 205 018
4
Milyonlar Bölüğü
205
Binler Bölüğü
018
Birler Bölüğü
dört milyon iki yüz beş bin on sekiz
👥
Nüfus
Bir yerleşim yerinde yaşayan insan sayısına nüfus denir. Nüfus sayıları genellikle çok basamaklıdır; bu yüzden bölüklere ayırarak okumak işimizi kolaylaştırır.
1 245 630
kişi
Bir ilin nüfusu (örnek sayı)
1
Milyonlar Bölüğü
245
Binler Bölüğü
630
Birler Bölüğü
📏
Uzaklık karşılaştırması
İki uzaklığı karşılaştırırken önce basamak sayılarına, sonra da soldan sağa rakamlara bakarız.
3 250
km
1. güzergah
1 875
km
2. güzergah
Her iki sayı da 4 basamaklı; ilk basamağa (binler) bakınca 3>1 olduğu için 3 250, 1 875'ten büyüktür.
🔬
Aynı basamak sayısı, farklı okunuş: MEB'in örneği

Aşağıdaki üç sayının basamak sayısı aynı (yedişer basamaklı) olsa da okunuşları ve içerdikleri bölük isimleri birbirinden farklıdır. Farkı bulmaya çalış.

3 000 000
yalnızca "milyon" bölük ismini içerir
3 241 123
"milyonlar", "binler" ve "birler" bölük isimlerini içerir
3 000 085
yalnızca "milyonlar" ve "birler" bölük isimlerini içerir
Genelleme: Bir bölüğün rakamlarının tamamı 0 ise, o bölüğün ismi okunuşta yer almaz. Örneğin 3 000 085 sayısında binler bölüğü (000) tamamen sıfır olduğu için okunuşta "bin" ifadesi hiç geçmez: "üç milyon seksen beş".
🧭
Örüntüyü altı basamaktan öteye taşımak

Milyonlar bölüğünden sonra ne gelir? Örüntü aynı kuralla devam eder: sağdan sola doğru her üç basamakta yeni bir bölük ismi kullanılır. Milyonlardan sonraki bölüğün adı milyarlardır.

Aşağıdaki 10 basamaklı sayı bu örüntüyü gösteriyor:

2 451 300 000
On basamaklı bir sayı — milyarlar, milyonlar, binler ve birler bölükleriyle
MilyarlarMilyonlarBinlerBirler
2451300000
Bu sayı şöyle okunur: iki milyar dört yüz elli bir milyon üç yüz bin. Birler bölüğü 000 olduğu için okunuşta yer almaz; binler bölüğü 300 olduğu için “üç yüz bin” diye okunur.
Genelleme: Sayıların bölükleri ile okunuşları arasında bir örüntü vardır: sağdan sola her üç basamakta bir yeni bölük ismi (bin, milyon, milyar, ...) eklenir. Bu örüntü, basamak sayısı altıdan çok olan her doğal sayı için geçerlidir.
Bu genellemeyi sına: 12 basamaklı bir sayı düşün (örneğin bir trilyon civarı). Aynı kuralı (her üç basamakta yeni bölük) uygulayarak bu sayıyı bölüklere ayırabilir misin?
📝
Önermeni kur

Bölükler ile okunuşlar arasındaki örüntüyü gözlemledin. Şimdi bu örüntüyü bir önerme olarak tamamla.

Sağdan sola doğru her basamakta kullanılır.
🧪
Önermeni sına

Bir sayı seç. Sayı bölüklerine ayrılır ve okunur. Önermenin her sayıda geçerli olup olmadığını gözlemle.

Dikkat: En soldaki bölük her zaman üç basamaklı olmak zorunda değildir; bir, iki ya da üç basamaklı olabilir. Diğer bölükler üçer basamaklıdır.
🔢
Basamak değeri ve çözümleme
Basamak değeri: Bir rakamın basamak değeri, rakamın kendisi ile bulunduğu basamağın değerinin çarpımıdır. Çözümleme: Sayıyı, rakamlarının basamak değerlerinin toplamı biçiminde yazmaktır.

En çok 12 basamaklı bir sayı yaz ya da bir örnek seç. Basamak tablosu ve çözümleme otomatik oluşur.

🎲
Basamak değeri sorusu
🏭
Sayı atölyesi: en çok 12 basamaklı sayılar
Bölükler sağdan sola doğru birler, binler, milyonlar, milyarlar diye adlandırılır. 12 basamaklı bir sayıda dört bölük vardır.

Bir sayı yaz. Sayının bölükleri ve okunuşu görünür. Sıfırlardan oluşan bölüklerin okunuşta nasıl kaybolduğuna dikkat et.

✍️
Okunuşu verilen sayıyı yaz

Aşağıda okunuşu verilen sayıyı rakamlarla yaz.

⚖️
Sayıları karşılaştır
Kural: Basamak sayısı fazla olan doğal sayı daha büyüktür. Basamak sayıları eşitse sayılar soldan sağa, ilk farklı rakama kadar karşılaştırılır.
🎯
Hangisi daha büyük?
Daha büyük olan sayıyı seç.
🧮
Hesap makinesi ile çok basamaklı sayılar
Hesap makinesinde bir sayıya işlem uygulayarak büyük sayılar elde edebilirsin. Sayı büyüdükçe bölüklerin nasıl oluştuğunu gözlemle.
Başlangıç:
🔮
Önce tahmin et
999 999 sayısına 1 eklenirse sonuç kaç olur? Rakamlarla yaz.
🔎
Araştırma görevi
Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) nüfus verilerini incele. Bir ilin nüfusunu bölüklerine ayır, okunuşunu yaz ve iki ilin nüfusunu karşılaştır. Verinin güvenilir bir kaynaktan geldiğinden emin ol.
📚
Çözümlü örnekler
Örnek 1507 030 204 060 sayısı nasıl okunur?
1
Sayıyı sağdan sola üçerli bölüklere ayır: 507 | 030 | 204 | 060.
2
Bölükleri soldan başlayarak adlandır: 507 milyarlar, 030 milyonlar, 204 binler, 060 birler bölüğüdür.
3
Her bölüğü okuyup bölük ismini ekle: beş yüz yedi milyar, otuz milyon, iki yüz dört bin, altmış.
Okunuş: beş yüz yedi milyar otuz milyon iki yüz dört bin altmış
Örnek 2“Yirmi iki milyon üç yüz bin beş” sayısını rakamlarla yaz.
1
“Yirmi iki milyon” milyonlar bölüğüdür: 22.
2
“Üç yüz bin” binler bölüğüdür: 300.
3
“Beş” birler bölüğüdür ve üç basamaklı yazılır: 005.
Yazılış: 22 300 005
Örnek 39 000 750 sayısı nasıl okunur?
1
Bölükler: 9 | 000 | 750.
2
Binler bölüğünün tüm rakamları sıfırdır; bu yüzden okunuşta “bin” sözcüğü yer almaz.
3
Milyonlar bölüğü “dokuz milyon”, birler bölüğü “yedi yüz elli” diye okunur.
Okunuş: dokuz milyon yedi yüz elli
Örnek 448 205 631 ve 48 250 631 sayılarından hangisi daha büyüktür?
1
İki sayı da 8 basamaklıdır; bu yüzden soldan sağa rakamlar karşılaştırılır.
2
İlk üç rakam aynıdır: 4, 8 ve 2.
3
Dördüncü rakamlar farklıdır: birinci sayıda 0, ikinci sayıda 5. Bu basamak on binler basamağıdır ve 0 < 5 olur.
48 205 631 < 48 250 631
✏️
Çoktan seçmeli
6 304 210 sayısının binler bölüğü hangisidir?
“Beş milyon altmış bin iki” sayısının rakamlarla yazılışı hangisidir?
“Yüz iki milyon dört bin” sayısının rakamlarla yazılışı hangisidir?
✍️
Kısa cevaplı
2 040 007 sayısının binler bölüğünde kaç tane sıfır vardır?
5 306 000 sayısında 3 rakamının basamak değeri kaçtır?
730 485 129 sayısı kaç basamaklıdır?
✅
Doğru mu, yanlış mı?
Bir bölüğün tüm rakamları sıfırsa, o bölüğün ismi okunuşta yer almaz.
1 000 000 sayısı “bir milyon” olarak okunur.
1 000 sayısı “bir bin” olarak okunur.
9 999 999 sayısı 10 000 000 sayısından büyüktür.
🔗
Eşleştirme
Milyonlar bölüğü
Binler bölüğü
Birler bölüğü
🧠
Hızlı özet

Bölük

Sağdan sola her üç basamaklık gruba bölük denir: birler, binler, milyonlar, milyarlar.

Basamak değeri

Rakamın değeri, bulunduğu basamağa göre belirlenir: 5 rakamı binler basamağında 5 000’dir.

Çözümleme

Sayı, basamak değerlerinin toplamı olarak yazılır: 4 205 018 = 4 000 000 + 200 000 + 5 000 + 10 + 8.

Sıfır bölük

Tüm rakamları sıfır olan bir bölüğün ismi okunuşta yer almaz.

Bir milyon / bin

“Milyon” ve “milyar” sözcüklerinin başına “bir” gelir; “bin” sözcüğünün başına gelmez.

Örüntü

Sağdan sola her üç basamakta yeni bir bölük ismi kullanılır (bin, milyon, milyar).

12 basamak

En çok 12 basamaklı sayılarla çalışılır; bu sayılarda dört bölük vardır.

Karşılaştırma

Basamak sayısı fazla olan sayı büyüktür; basamak sayıları eşitse soldan sağa ilk farklı rakama bakılır.

Soldaki bölük

En soldaki bölük bir, iki ya da üç basamaklı olabilir; diğer bölükler üç basamaklıdır.

🎯
Kendini Dene
Soru 1/10 · Puan 0