5. SINIF MATEMATİK · 2. TEMA · MAT.5.2.2

İşlem Önceliği

Karşılaştığı günlük hayat ya da matematiksel durumlarda işlem önceliğini yorumlayabilme

🧭
İşlem önceliği nedir?
Bir sayı cümlesinde birden fazla işlem varsa işlemleri gelişigüzel yapmayız; belirli bir sırayı izleriz. Bu sıraya işlem önceliği denir.
1
Parantez
2
Üslü ifade
3
× veya ÷
4
+ veya −

Parantez yoksa önce üslü ifade; ardından çarpma ya da bölme; son olarak toplama ya da çıkarma yapılır. Aynı düzeydeki işlemlerde soldan sağa ilerlenir.

18 + 6 × 4
18 + 24
42
(18 + 6) × 4
24 × 4
96
Aynı sayılar kullanılsa bile parantez, işlemin anlamını değiştirir. Parantezi fark etmek ilk adımdır.
🛑
En sık yapılan hata

12 + 8 × 2 ifadesinde önce 12 + 8 yapılmaz. Önce çarpma yapılır: 12 + 8 × 2 = 12 + 16 = 28

İşlem önceliğini açıklarken yalnızca “sırayı ezberledim” demek yerine hangi işlemin neden önce yapıldığını açıklayan bir cümle kurmayı dene.
🧩
İlk hangi işlemi yapmalısın?
🔢
Parantezin etkisini karşılaştır

Üç doğal sayı yaz. Aynı sayılarla parantezli ve parantezsiz ifadeyi karşılaştır.

🧠
Soldan sağa

Çarpma ve bölme aynı düzeydedir; yan yana geldiklerinde soldan sağa ilerlenir.

36 ÷ 6 × 2 = 6 × 2 = 12
Ezber Hatası:
Yanlış bir ezber sebebiyle "Önce çarpma yapılır" cümlesinin doğru olduğunu zanneden öğrenci, 36 ÷ 6 × 2 işlemini yapmak yerine, sanki çarpma işlemi parantez içine alınmış ve ona öncelik verilmiş gibi davranır ve 36 ÷ (6 × 2) işlemini yapar.
Bu hataya düşen öğrenci, cevabı 3 bulacaktır ve bu cevap elbette yanlıştır.
²³
Kare ve küp
Bir doğal sayının karesi, sayıyı yan yana iki defa yazıp çarparak hesaplanır: 5² = 5 × 5 = 25
Bir doğal sayının küpü, sayıyı yan yana üç defa yazıp çarparak hesaplanır: 3³ = 3 × 3 × 3 = 27
🎲
Karesini ya da küpünü bul
🧮
Üslü ifadeli sayı cümlesi
7 + 3² × 2
7 + 9 × 2
7 + 18
25

Önce üslü ifade (3² = 9) hesaplanır, sonra çarpma ve en son toplama yapılır.

📝
Problemi sayı cümlesine dönüştür

Her problem için doğru sayı cümlesini seç. Sayı cümlesini yazarken işlem önceliğini düşün.

Bir öğrenci 4 gün boyunca her gün 6 sayfa kitap okuyor, sonra 5 sayfa daha okuyor. Toplam okunan sayfa sayısını gösteren sayı cümlesi hangisidir?
Bir kırtasiyede 5 kutu vardır ve her kutuda 10 kalem bulunmaktadır. Bu kalemlerden 7 tanesi satıldı. Kalan kalem sayısını gösteren sayı cümlesi hangisidir?
Kasada 100 TL var. Her biri 15 TL olan 3 kitap alınıyor. Kalan parayı gösteren sayı cümlesi hangisidir?
Her birinde 12 kişi bulunan 3 takımın her birine 8’er kişi daha katılıyor. Toplam kişi sayısını gösteren sayı cümlesi hangisidir?
🔍
Hata avcısı

Aşağıdaki çözümler doğru mu, yanlış mı? Hata varsa nedenini oku.

18 + 6 × 4 = 24 × 4 = 96
(18 + 6) × 4 = 24 × 4 = 96
36 ÷ 6 × 2 = 6 × 2 = 12
5² = 10
20 − 6 ÷ 2 = 14 ÷ 2 = 7
2 + 3³ = 2 + 27 = 29
📚
İfadeye uygun hikâye seç
3 × (12 + 8) ifadesine hangi hikâye uygundur?
5 + 4 × 3 ifadesine hangi hikâye uygundur?
✍️
Performans görevi: kendi hikâyeni yaz
Sana verilen bir matematiksel ifadeye (örneğin 2 × (15 + 5) − 4) uygun, giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşan bir hikâye yaz. Her sayının neyi temsil ettiğini belirt, işlem önceliğini uygula ve hikâyeni sınıfta sun.
ÖlçütÇok iyiİyiGeliştirilmeli
Hikâye yapısıGiriş, gelişme, sonuç varBir bölüm eksikYapı yok
İfadeye uygunlukHer sayı açıklanıyorBazı sayılar açıklanıyorİfadeye uymuyor
İşlem önceliğiDoğru uygulanıyorKüçük hata varUygulanmıyor
SunumEtkiliKısmen etkiliAnlaşılmıyor
📚
Çözümlü örnekler
Örnek 115 + 4 × 6 işlemini yapınız.
1
Çarpma, toplamadan önce yapılır: 4 × 6 = 24.
2
15 + 24 = 39.
Cevap: 39
Örnek 2(15 + 4) × 6 işlemini yapınız.
1
Önce parantez: 15 + 4 = 19.
2
Sonra çarpma: 19 × 6 = 114.
Cevap: 114
Örnek 340 − 18 ÷ 3 işlemini yapınız.
1
Önce bölme: 18 ÷ 3 = 6.
2
Sonra çıkarma: 40 − 6 = 34.
Cevap: 34
Örnek 42³ + 5 × 4 işlemini yapınız.
1
Küp: 2³ = 8.
2
Çarpma: 5 × 4 = 20.
3
Toplama: 8 + 20 = 28.
Cevap: 28
Örnek 5“Bir öğrenci 4 gün boyunca her gün 6 sayfa okuyor ve sonra 5 sayfa daha okuyor.” için sayı cümlesini yazınız.
1
4 gün boyunca okunan sayfa: 4 × 6.
2
Sonra 5 sayfa daha: 4 × 6 + 5.
Cevap: 4 × 6 + 5 = 29
Örnek 636 ÷ 6 × 2 işlemini yapınız.
1
Çarpma ve bölme aynı düzeydedir; soldan sağa ilerlenir.
2
36 ÷ 6 = 6; 6 × 2 = 12.
Cevap: 12
Örnek 750 − (12 + 8) × 2 işlemini yapınız.
1
Önce parantez: 12 + 8 = 20.
2
Sonra çarpma: 20 × 2 = 40.
3
Son olarak çıkarma: 50 − 40 = 10.
Cevap: 10
✏️
Çoktan seçmeli
20 − 4 × 3 işleminin sonucu kaçtır?
(20 − 4) × 3 işleminin sonucu kaçtır?
48 ÷ 6 ÷ 2 işleminin sonucu kaçtır?
✍️
Kısa cevaplı
8 + 7 × 3 işleminin sonucu kaçtır?
(8 + 7) × 3 işleminin sonucu kaçtır?
24 ÷ 4 + 3² işleminin sonucu kaçtır?
✅
Doğru mu, yanlış mı?
İşlem önceliğinde önce toplama, sonra çarpma yapılır.
Parantez içindeki işlem önce yapılır.
Çarpma ve bölme aynı düzeydedir; soldan sağa ilerlenir.
3³ = 9
🔗
Eşleştirme
3 + 4 × 2
(3 + 4) × 2
2³ + 1
20 ÷ 4 × 5
🧠
Hızlı özet

1. Parantez

Parantez içindeki işlem önce yapılır.

2. Üslü ifade

Bu düzeyde bir doğal sayının karesi ve küpü.

3. × ve ÷

Çarpma ve bölme aynı düzeydedir; soldan sağa yapılır.

4. + ve −

Toplama ve çıkarma aynı düzeydedir; soldan sağa yapılır.

Problemden sayı cümlesi

Sözel problem sayı cümlesine, sayı cümlesi de uygun bir hikâyeye dönüştürülebilir.

Hata ayıklama

Yaygın hata: soldan sağa gidip çarpma ve bölmeyi atlamak. Sonucu her zaman sıraya göre kontrol et.

🎯
Kendini Dene
Soru 1/10 · Puan 0