7. SINIF MATEMATİK · 2. TEMA · MAT.7.2.2

Denklem ve Eşitsizliklerle Problem Çözme

Birinci dereceden bir bilinmeyenli denklem ve birinci dereceden bir bilinmeyenli eşitsizlik içeren gerçek yaşam problemlerini çözebilme

📖
Problemden matematiksel modele

Birinci dereceden bir bilinmeyenli denklem ve eşitsizlik problemlerinde önce problemdeki nicelikleri ve aralarındaki ilişkiyi belirleriz. Sonra bu ilişkiyi cebirsel olarak ifade eder, uygun yöntemle çözer ve sonucu kontrol ederiz.

Denklem

İki niceliğin eşit olduğunu anlatır.

\[ax+b=c\]

Eşitsizlik

Bir niceliğin diğerinden büyük veya küçük olduğunu anlatır.

\[ax+b<cx+d\]
Denklemi veya eşitsizliği doğru yapan değere/değerlere çözüm denir.
♻️
Sürdürülebilirlik bağlamı

Bir şehrin günlük enerji tüketimi 500 megawatt (MW) ve günlük yenilenebilir enerji üretimi ise 'y' megawatt (MW) olarak ölçülüyor. Şehrin enerji tüketiminin sürdürülebilir olması için yenilenebilir enerji kaynaklarından elde edilen enerjinin toplam enerji tüketiminin en az %60'ını karşılaması gerektiği biliniyor. Buna göre, şehrin enerji tüketiminin sürdürülebilir olması için en az ne kadar enerji üretimi yapılması gerekir?

Bu örnekte günlük toplam enerji tüketimi 500 MW, yenilenebilir enerji üretimi y MW ve sürdürülebilirlik koşulu toplam tüketimin en az %60'ıdır.

\[y\ge 0,60\cdot500\]
Buradan y ≥ 300 elde edilir. Böylece en az 300 MW yenilenebilir enerji üretimi gerekir.
🔎
Önce nicelikleri yakala

Problemi hemen çözmeye çalışma. Önce “Neyi biliyoruz?” (verilen), “Neyi bilmiyoruz?” (istenen) ve “Nicelikler arasında nasıl bir ilişki var?” sorularını cevapla.

Bilinen

Verilen sayı, fiyat, mesafe, süre, miktar gibi nicelikler.

Bilinmeyen

Bulunması istenen nicelik. Genellikle x ile gösterilir.

İlişki

“eşit”, “en az”, “en çok”, “daha fazla”, “daha az” gibi ifadeler.

Bir taksi, açılış için 40 TL ve her kilometre için 12 TL alıyor. x km yolculuğun ücreti hangi ifadeyle gösterilir?
⚖️
Denklem kur

Bir kutudaki kalemlerin 3 tanesi çıkarıldığında 17 kalem kalıyor. Başlangıçtaki kalem sayısına x diyelim.

x
başlangıç
−
3
çıkan
=
17
kalan
\[x-3=17\]
Denklemi kurduktan sonra her iki tarafta aynı işlemi uygulayarak eşitliği koruyabiliriz.
2x+5=17 denkleminin çözümü nedir?
📏
Eşitsizliği kur ve yönü koru

Eşitsizliklerde toplama veya çıkarma yapmak yönü değiştirmez. Pozitif bir sayıyla çarpmak veya bölmek de yönü değiştirmez; negatif bir sayıyla çarpmak veya bölmek ise yönü değiştirir.

Toplama/çıkarma

\[x+3<8\Rightarrow x<5\]

Pozitif çarpan

\[2x<10\Rightarrow x<5\]

Negatif çarpan

\[-2x<10\Rightarrow x>-5\]
Dikkat: Negatif sayıyla çarpma veya bölme yaptığında eşitsizlik sembolünün yönünü ters çevir.
🧠
Farklı çözüm stratejileri

Aynı probleme tek bir yoldan ulaşmak zorunda değilsin. Deneme-yanılma, geriye doğru çalışma, cebirsel çözüm ve tablo gibi stratejileri karşılaştırabilirsin.

Geriye doğru

Sonuçtan başlayıp bilinmeyene doğru ilerle.

Deneme-yanılma

Uygun değerleri deneyip koşulu sağlayanı bul.

Cebirsel

İlişkiyi denklem veya eşitsizlik olarak yaz.

3x+2=20 için en sistematik strateji hangisidir?
✅
Çözümü yerine koyarak kontrol et

Bir denklem için bulduğun değeri başlangıçtaki denklemde yerine koy. Eşitlik sağlanıyorsa çözüm doğrudur. Eşitsizlikte ise çözümün koşulu sağlayıp sağlamadığını kontrol et.

\[2x+5=17\quad x=6\Rightarrow 2\cdot6+5=17\]
x=4, 3x−2<11 eşitsizliğini sağlar mı?
✏️
Adım adım problem çöz
Örnek 13 katının 5 fazlası 41 olan sayı kaçtır?
1Sayıya x diyelim.
2Denklem: 3x+5=41.
35 çıkar: 3x=36.
43'e böl: x=12.
Kontrol: 3·12+5=41.
Örnek 2Bir şehrin toplam 800 MW enerji tüketiminin sürdürülebilir olması için en az %70'i kadar yenilenebilir enerji kaynağı aranıyor. Buna göre, yeni kaynağın üretmesi gereken enerji miktarı ne kadardır?
1Yenilenebilir üretime y diyelim.
2Koşul: y ≥ 0,70·800.
3y ≥ 560.
En az 560 MW yenilenebilir enerji gerekir.
Örnek 33x−x=4x−2x denklemi kaç çözüm içerir?
1Sol taraf 2x, sağ taraf da 2x olur.
2Sonuç 2x=2x.
Değişkenin her değeri denklemi sağlar; sonsuz çözüm vardır.
📝
Sen tamamla
2x+7=19 ise x kaçtır?
x−5≥9 ise x için en küçük değer nedir?
3x=21 ise x kaçtır?
🎮
Kendini Dene
Soru 1/10 · Puan 0
📋
Temanın özeti

1. Nicelikleri belirle

Bilinen, bilinmeyen ve ilişkileri ayır.

2. Model kur

Denklem veya eşitsizlik yaz.

3. Çöz

Uygun bir strateji seç ve uygula.

4. Kontrol et

Çözümü başlangıç koşulunda sınayarak doğrula.